همه چیز درباره رادیوگرافی دیجیتال دندانپزشکی

رادیوگرافی دیجیتال دندانپزشکی

رادیوگرافی و استفاده آن به منظور تشخیص بیماری ها نه تنها در پزشکی و خدمات درمانی بلکه در دندانپزشکی نیز کاربردهای بسیار مهمی دارد ، بهتر است بدایند که امروزه متخصصان دندانپزشکی به طور فزاینده ای از رادیوگرافی دیجیتال دندانپزشکی (اشعه ایکس دیجیتال) برای تشخیص بهتر، کشف، معالجه و کنترل شرایط و بیماری های دهان و دندان استفاده می کنند.

رادیوگرافی دیجیتال نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که از سنسورهای دیجیتال اشعه ایکس برای جایگزینی فیلم اشعه ایکس سنتی ، تولید تصاویر رایانه ای از دندان ها ، لثه ها و سایر ساختارها و شرایط دهان و دندان استفاده می کند.

انواع روشهای رادیوگرافی دندانپزشکی دیجیتال

تصاویر دندانپزشکی دیجیتال از طریق سه روش به دست می آیند:

• روش مستقیم ، روش غیر مستقیم و روش نیمه غیرمستقیم.
• روش مستقیم از یک سنسور الکترونیکی که در دهان قرار دارد برای ضبط تصاویر استفاده می کند.
• روش غیر مستقیم از یک اسکنر فیلم با اشعه ایکس برای دیدن اشعه ایکس دندانپزشکی سنتی به عنوان تصاویر دیجیتال استفاده می کند.
• تکنیک دیجیتال نیمه غیرمستقیم از یک سنسور و اسکنر برای تبدیل اشعه ایکس دندان به فیلم دیجیتال استفاده می کند.

انواع و کاربردهای رادیوگرافی دندانپزشکی دیجیتال

رادیوگرافی دیجیتال دندان را می توان به طرق داخلی (داخل دهانی) یا خارجی (خارج دهانی) انجام داد. اشعه ایکس داخلی که متداول ترین نوع رادیوگرافی دندان است ، جزئیات بسیار خوبی را ارائه می دهد و برای تشخیص پوسیدگی ها ، بررسی وضعیت مشکلات در حال پیشرفت دندان ها و نظارت بر سلامت دندان ها و استخوان ها استفاده می شود.

اشعه ایکس خارج دهانی کمتر برای مشاهده جزئیات داخلی دندانها و مشکلات منحصر به فرد آنها استفاده می شوند. آنها معمولا برای تشخیص دندانهای به هم چسبیده و تحت فشار ، کنترل شرایط رشد فک و شناسایی مشکلات احتمالی بین دندانها ، فکین و مفاصل گیجگاهی فکیTMJ  یا سایر استخوانهای صورت مورد استفاده قرار می گیرند.

انواع اشعه ایکس داخل عبارتند از:

-Bitewing X-rays  یا اشعه ایکس بایت وینگ

اشعه ایکس بایت وینگ به این صورت است که فیلم داخل دهان بیمار گذاشته می‏شود و بیمار فیلم را با کمک زبان یا ابزار کمکی در محل مورد نظر نگه می دارد و سپس دستگاه پرتو را به فیلم می تاباند. فیلم این سیستم از نوع خودظهور است و به وسیله مایع مخصوصی که داخل بسته فیلم تعبیه شده فیلم ظاهر می شود. تصویر گرفته شده از این نوع رادیوگرافی جزئیات دندانهای بالا و پایین در یک ناحیه از دهان را نشان می دهد. هر بایت وینگ تعدادی دندان ها را از تاج آنها تا حدود سطح استخوان پشتیبان آنها نشان می دهد.

اشعه ایکس بایت وینگ برای تشخیص پوسیدگی بین دندان ها و تغییرات در تراکم استخوان ناشی از بیماری های لثه و همچنین برای تعیین تناسب میان روکشهای دندان ها یا ترمیم آنها و تطابق لبه های دندان های پر شده استفاده می شود. این روش نیمه دیجیتال است و محدودیت هایی نیز دارد.

نحوه قرارگیری فیلم دستگاه اشعه ایکس بایت وینگ

-X-rays rvg  اشعه ایکس آر وی جی

تکنولوژی رادیوگرافی آر وی جی کمی شبیه بایت وینگ اما بسیار پیشرفته تر از آن است. اشعه ایکس آر وی جی به این صورت است که به جای فیلم وسیله الکترونیکی ثابتی دارد که به همراه روکشهای پلاستیکی یکبار مصرف داخل دهان بیمار و پشت دندانها گذاشته می‏ شود. تصویردندانها از طریق این ابزار به سیستم پردازش دیجیتال و مانیتور برای مشاهده منتقل می شود و کلیه فرایند آن به صورت دیجیتال انجام می شود.

تصویر گرفته شده از این نوع رادیوگرافی هم جزئیات دندانهای بالا و پایین در یک ناحیه از دهان را نشان می دهد. هر آر وی جی تعدادی دندان ها را از تاج آنها تا حدود سطح استخوان پشتیبان آنها نشان می دهد.

مزیتهای  این نوع تکنولوژی نسبت به بایت وینگ صرفه جویی در زمان و نیز هزینه های مربوط به فیلم است. ضمن اینکه کیفیت تصویری بسیار بالایی دارد و دارای قابلیت های زوم و تغییر نور و کنتراست تصویر در مانیتور است که به دندانپزشک در تشخیص بسیار کمک می کند.

دستگاه رادیوگرافی آر وی جی rvg

– Periapical (limited) X-rays اشعه ایکس پریاپیکال

اشعه ایکس پریاپیکال کل دندان را از تاج آن تا فراتر از نوک ریشه و تا استخوان پشتیبان آن در یک ناحیه از فک فوقانی یا تحتانی نشان می دهد. از اشعه ایکس پریاپیکال برای تشخیص ساختار ریشه و ناهنجاری های ساختار استخوان اطراف استفاده می شود. اشعه ایکس پریاپیکال همچنین برای نشان دادن تحلیل استخوان در اطراف هر دندان ، در درمان شرایطی مانند پریودنتال ، بیماری لثه پیشرفته و تشخیص ضایعات اندودنتیک (آبسه) کاربرد دارد.

انواع دستگاه های پرتوهای ایکس مخصوص دهان و دندان

– Panoramic (Panorex) X-rays اشعه ایکس (پانورکس):

اشعه ایکس پانوراما (پانورکس) که به دستگاهی احتیاج دارد که به دور سر بچرخد ، کل دهان از جمله تمام دندانهای قوس فوقانی و تحتانی را در یک تصویر نشان می دهد. از اشعه ایکس پانوراما برای برنامه ریزی برای درمان ایمپلنت های دندانی ، تشخیص دندان های عقل و مشکلات فک و تشخیص تومورهای استخوانی و کیست استفاده می شود. فیلم های پانوراما همچنین در پزشکی قانونی برای شناسایی اجساد غیرقابل تشخیص پس از آتش سوزی ، تصادفات یا سایر حوادث نیز استفاده می شوند. به این نوع گرافی اصطلاحا عکس opg نیز گفته می شود.

دستگاه اشعه ایکس پانوراما (پانورکس)

–  Multi-slice computed tomography-MCT توموگرافی کامپیوتری چند مقطعی

توموگرافی کامپیوتری چند مقطعیMCT  در حالی که همه لایه های دیگر را مات می کند ، یک لایه خاص یا “مقطع” خاص از دهان و دندان را نشان می دهد. این نوع اشعه ایکس که شبیه ام آر آی است، برای معاینه ساختارهایی که به وضوح دیدن آنها دشوار است ، مفید می باشد.

– Cephalometric projections تصویربرداری سفالومتریک

تصویربرداری سفالومتریک ، که کل سر را نشان می دهد، در معاینه دندان ها در رابطه با فک و مقطع عرضی سر بیمار کمک می کند. ارتودنتیست ها که متخصص هم تراز کردن و مرتب کردن دندانها هستند، از تصویربرداری های سفالومتریک برای تهیه طرح درمانی خود استفاده می کنند.

تصویربرداری سفالومتریک

-Sialography سیالوگرافی

سیالوگرافی از یک رنگ (ماده حاجب پرتونگاری ) که به داخل غدد بزاقی تزریق می شود برای تجسم آنها در فیلم اشعه ایکس استفاده می کند. به طور معمول از سیالوگرافی برای شناسایی مشکلات غده بزاقی ، مانند انسداد یا سندرم Sjogren ، یک بیماری خود ایمنی که در تولید و خروج بزاق و اشک مانع ایجاد می کند، استفاده می شود.

-CBCT توموگرافی کامپیوتری پرتوی مخروطی

توموگرافی کامپیوتری پرتوی مخروطی یا همان CBCT  ، ساختارهای داخلی بدن را به صورت تصاویر سه بعدی نشان می دهد. سی بی سی تی که اغلب در بیمارستان ها یا مراکز تصویربرداری انجام می شود، برای شناسایی مشکلات استخوان صورت مانند تومورها یا شکستگی ها استفاده می شود. همچنین از اسکن سی تی برای ارزیابی استخوان برای جراحی ایمپلنت دندان و کشیدن دندان های دشوار استفاده می شود تا از عوارض احتمالی در طی و بعد از جراحی جلوگیری شود.

CBCT که هشت برابر بیشتر از رادیوگرافی پانوراما نیاز به تابش دارد ، تصاویر مقطعی و برشی ندارد. درعوض ، پرتوهای مخروطی آن هر دو ناحیه فوقانی و تحتانی دهان را یکباره اسکن می کنند. داده ها توسط یک آرایه دو بعدی ثبت می شوند و تصاویر با وضوح بالا ایجاد می کنند ، که سپس برای تشکیل یک تصویر سه بعدی از ساختارهای استخوانی ترکیب می شوند.

دستگاه توموگرافی کامپیوتری پرتوی مخروطی یا CBCT در تصویر دیده می شود. نمونه عکس CBCT که دندان ها از زوایای مختلف در آن دیده می شوند.

مزایای رادیوگرافی دندانپزشکی دیجیتال

مزایای رادیوگرافی دیجیتال دندانپزشکی در مقایسه با اشعه ایکس دندانپزشکی سنتی و آنالوگ قدیمی شامل موارد زیر است:

• رادیوگرافی های دیجیتال مناطق پنهان کوچکی از پوسیدگی بین دندانها یا زیر ترمیم های موجود، عفونت های استخوانی ، بیماری های لثه (پریودنتال) ، آبسه ها یا کیست ها، ناهنجاری های رشدی و تومورهایی را نشان می دهد که به تنها با معاینه چشمی دندانپزشکی قابل تشخیص نیست.
• رادیوگرافی های دیجیتال را می توان فوراً در هر مانیتور کامپیوتر مشاهده کرد و برای افزایش کنتراست و جزئیات با آپشنهای تنظیمات تغییراتی ایجاد نموده و بدون افت کیفیت بصورت الکترونیکی به متخصصان منتقل کرد.
• تشخیص زود هنگام و درمان به موقع مشکلات دندانپزشکی می تواند باعث صرفه جویی در وقت  و پول و نیز احساس درد و ناراحتی کمتر شود.
• فناوری ذخیره سازی میکرو دیجیتال امکان ذخیره سازی بیشتر حجم زیادی از داده ها را در درایوهای کوچک و صرفه جویی در فضا را فراهم می کند.

مزیت محیط زیستی:

• رادیوگرافی های دیجیتال دندانپزشکی، فرآیند پردازش شیمیایی و دفع مواد زاید خطرناک و فویل سرب را از بین می برد و بدین ترتیب یک جایگزین “سبزتر” و سازگار با محیط زیست ارائه می دهد.
• رادیوگرافی دیجیتال را می توان با ایمیل یا سی دی یا دیگر روشهای انتقال داده به راحتی به سایر دندانپزشکان منتقل کرد، یا به صورت عکس چاپ شده برای دندانپزشکان و متخصصان دیگر ارسال کرد.

مزیت ایمنی بیشتر:

• صفحات حسگرهای دیجیتال و صفحاتPSP  (فسفر قابل فشرده سازی) نسبت به اشعه ایکس حساس هستند و نسبت به فیلم به میزان ۵۰ تا ۸۰ درصد کمتر اشعه نیاز دارند. این فناوری به اصلALARA   (کمتری مقداری که به طور منطقی قابل دستیابی باشد) پایبند است، که باعث افزایش ایمنی فرد در برابر اشعه می شود.
• ویژگی های رادیوگرافی دیجیتال، از جمله کنتراست، تغییر رنگ آمیزی، سه بعدی سازی، وضوح، زوم و غیره ، در تشخیص و تفسیر وضعیت به دندانپزشک و نیز به آموزش بیمار کمک می کنند. تصاویر دیجیتالی قسمتهای مشکل دار می توانند به راحتی و بدون اتلاف وقت در کنار صندلی بیمار به مانیتور منتقل و بهبود داده شوند.
• تصاویر دیجیتال دندانپزشکی را می توان به راحتی در پرونده های الکترونیکی بیمار ذخیره کرد و سریعاً به صورت الکترونیکی به شرکت های بیمه ارسال کرد یا به دندانپزشکان دیگران یا مشاوران ارجاع داد. این کار اغلب اختلال در روند درمان را از بین برده یا کاهش می دهد و سبب بازپرداخت سریع تر هزینه بیمه های دندانپزشکی می شود.

مشکلات رادیوگرافی دندانپزشکی دیجیتال

• هزینه های راه اندازی رادیوگرافی دیجیتال برای دندانپزشکان گران است ، که تخمین های محافظه کارانه از ۱۱ هزار دلار تا ۱۵هزار دلار برای سیستم سنسور سیمی (بدون احتساب هزینه کامپیوترها، نرم افزارها و سخت افزارهای اضافی مانند سرورها) و هزینه برای یک سیستم بدون سیم از ۲۰ هزار تا ۵۰ هزار دلار متغیر است، البته بدون احتساب هزینه های تعمیر، نگهداری و سرویس های دیگر.
• همچنین اکثر سیستم ها بیش از یک سنسور دارند و هزینه دیگری نیز برای تبدیل سوابق قدیمی به دیجیتال وجود دارد.
• ضمن این که پیاده سازی رادیوگرافی دیجیتال در مطب های دندانپزشکی نیاز به آموزش های مخصوص دارد که باید بطور دوره ای بروزرسانی شود.

سایر مشکلات رادیوگرافی دیجیتال شامل موارد زیر است:

اندازه سنسور: 

برخی از سنسورهای سیستم مستقیم ضخیم تر و حجیم تر از فیلم های دندانی هستند و باعث ناراحتی بیمار می شوند ، به خصوص برای آنهایی که در معرض بیماری های لثه هستند. سنسورهای دیجیتال از فیلم های استاندارد کوچکتر هستند ، بنابراین تصویر مناطق کمتری را نشان می دهند.

شکنندگی: 

صفحات PSP ضخیم تر از صفحات فیلم هستند . صفحات PSP بیشتر در معرض آسیب در برابر خم شدن هستند و اغلب نیاز به تعویض های مکرر دارند و بسیار گران هستند.

کنترل میکروبی: 

اکثر سنسورهای دیجیتال و صفحه های PSP نمی توانند ضدعفونی شوند و بنابراین نیاز به روکش های پلاستیکی محافظتی یکبار مصرف دارند که باید برای هر بیمار تعویض شود تا از انتقال آلودگی، بیماری و عفونت جلوگیری گردد.

آموزش ویژه:

• دندانپزشکان ، متخصصان بهداشت دهان و دندان ، دستیاران دندانپزشکی و رادیولوژیستهای دهان، فک و صورت قادر هستند بعد از گذراندن آموزشهای ویژه ، با رادیوگرافی دیجیتال کار کنند.
• الزامات آموزش رادیوگرافی برای پرسنل مطب دندانپزشکی غالباً متفاوت از و نسبت به پرسنل پرتونگاری پزشکی دقیق تر است و در قوانین مطب های دندانپزشکی اغلب کشورها یافت می شود.

ضروریات آموزشی مورد نیاز شامل موارد زیر است:

به روز رسانی ایمنی دوره ای و فراهم بودن و آموزش تجهیزات لوازم و فنون جدید، روشهای کنترل میکروبی و آموزش مداوم در استفاده صحیح و بی خطر از تجهیزات پرتویی.

ملاحظات ایمنی

با وجود این که میزان قرار گرفتن در معرض پرتونگاری با رادیوگرافی دیجیتال کم است، هیچ کس نباید بیش از حد لازم اشعه بیشتری دریافت کند. پیش بندهای محافظ سربی و یقه های تیروئید باید بخصوص برای خانم های باردار، زنان در سن باروری و کودکان استفاده شود.

اگرچه بیشتر بیماران و پزشکان تا به پایان رسیدن بارداری تصمیم به تعویق در رادیوگرافی می گیرند، اما برای زنان باردار بی خطر است که تا چهار بار رادیوگرافی دیجیتال در هر مراجعه به مطب داشته باشند.

در شرایط اضطراری برای خانم های باردار هیچ نگرانی ای درباره در معرض اشعه ایکس دستگاه دیجیتال قرار گرفتن وجود ندارد. اقدامات احتیاطی مانند استفاده از «پیش بندهای سرب دولایه» قرار گرفتن در معرض رادیوگرافی را بینهایت کاهش می دهد. زنانی که در حال شیردهی هستند یا سعی در بارداری دارند ، نیازی به تعویق در پرتوهای ایکس ندارند.

منبع: yourdentistryguide.com

***  مرکز دندانپزشکی ایمپلنت دنت امکان استفاده از تکنولوژی رادیوگرافی آر وی جی rvg را با حداکثر ایمنی برای بیماران عزیز فراهم کرده است.